Teminatlı ve teminatsız kredilendirme
Taşıt kredisi teminatlı bir kredidir: finanse edilen araç teminat işlevi görür ve kredi veren kuruluş, kredi kapanana kadar araç üzerinde rehin hakkını elinde tutar. Borçlu ödemeleri durdurursa kuruluş aracı geri alıp satarak kalan bakiyeyi tahsil etme hakkına sahiptir; kredinin o belirli varlıkla “teminatlı” sayılmasının nedeni de budur.
İhtiyaç kredisi ise tipik olarak teminatsızdır, yani belirli bir teminata bağlı değildir. Kredi veren kuruluş, krediyi arkasında belirli bir varlık olmaksızın borçlunun geliri, kredi geçmişi ve genel geri ödeme kapasitesi üzerinden tahsis eder. Bazı ihtiyaç kredileri vadeli mevduat gibi başka bir teminata bağlanabilse de bankaların, kredi birliklerinin ve çevrim içi kredi kuruluşlarının sunduğu yaygın biçim teminatsız ihtiyaç kredisidir.
Teminat faizi neden değiştirir?
Taşıt kredisi, borçlunun temerrüde düşmesi hâlinde kredi verene el koyup satabileceği bir varlık sunduğundan, benzer tutar ve vadedeki teminatsız kredilere kıyasla teminatlı krediler genellikle daha düşük faiz taşır: teminat kuruluşun riskini azaltır ve bu azalan risk çoğunlukla fiyatlamaya yansır. Teminatsız ihtiyaç kredisinde böyle bir güvence varlığı bulunmadığı için kuruluşlar, diğer koşullar eşitken artan riski daha yüksek bir oranla telafi eder.
Borçlunun her iki kredi türünde de alacağı somut oran; kredi notuna, gelire, mevcut borçlarına ve kuruluşun kendi değerlendirme ölçütlerine büyük ölçüde bağlıdır. Dolayısıyla burada anlatılan teminat etkisi genel bir eğilimdir; belirli bir taşıt kredisinin belirli bir ihtiyaç kredisi teklifini mutlaka geride bırakacağının garantisi değildir.
Ödemeler durursa ne olur?
Taşıt kredisinde ödemelerin aksaması araca el konmasına yol açabilir: kredi veren kuruluş aracı geri alır, satar ve elde ettiği tutarı kalan bakiyeye mahsup eder. Satış bedeli borcun tamamını karşılamazsa, birçok ülkede borçlu aradaki farktan -- yani bakiye açığından -- sorumlu olmayı sürdürür.
Teminatsız ihtiyaç kredisinde ise kuruluşun el koyabileceği belirli bir varlık yoktur. Temerrüt bu durumda tipik olarak tahsilat sürecine, kredi notunda ciddi bir bozulmaya ve alacağın başka yollarla tahsili için açılabilecek bir davaya yol açar. Teminatın bulunmaması borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca krediye doğrudan bağlanmış tek bir varlığın olmadığını gösterir.
| Özellik | Taşıt kredisi | İhtiyaç kredisi |
|---|---|---|
| Teminat | Finanse edilen aracın kendisi | Genellikle yok (teminatsız) |
| Tipik faiz | Kural olarak daha düşük | Kural olarak daha yüksek |
| Paranın kullanımı | Araç alımıyla sınırlı | Çoğunlukla esnek |
| Temerrüt riski | Araca el konması | Tahsilat, kredi notunda bozulma, belirli bir varlığa el konmaz |
Hangisi hangi durumda daha uygun?
Tek amaç belirli bir aracın finansmanıysa doğal tercih taşıt kredisidir; çünkü doğrudan bu işlem etrafında kurgulanmıştır ve krediyi araçla teminat altına almanın getirdiği daha düşük oranı sunar. Taşıt kredilerinde makul bir oranla onay almak da genellikle daha kolaydır: teminat, değerlendirmenin bir kısmını kredi veren adına üstlenir.
İhtiyaç kredisi ise borçlu paranın kullanımında esneklik istiyorsa, aracı teminat olarak vermek istemiyorsa ya da araç dışında bir şeyi -- borç birleştirme, ev tadilatı veya tek bir fiziksel varlığa bağlanmayan başka harcamaları -- finanse ediyorsa daha mantıklı olabilir. Bu esnekliğin ve teminat vermemenin bedeli ise tipik olarak, karşılaştırılabilir teminatlı bir taşıt kredisinden daha yüksek bir faiz oranıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Taşıt kredisi ile ihtiyaç kredisi arasındaki temel fark nedir?
Taşıt kredisi finanse edilen araçla teminat altına alınır ve ödemeler durursa kredi veren kuruluşa araca el koyma hakkı verir. İhtiyaç kredisi ise genellikle teminatsızdır, yani ona bağlanmış belirli bir teminat yoktur; karşılaştırılabilir bir taşıt kredisinden tipik olarak daha yüksek faiz taşımasının nedeni de budur.
Taşıt kredilerinin faizi neden ihtiyaç kredilerinden düşük olur?
Taşıt kredisi araçla teminat altına alındığı için, borçlu temerrüde düşerse kredi veren kuruluşun el koyup satabileceği belirli bir varlığı bulunur; bu da kuruluşun riskini azaltır. İhtiyaç kredileri tipik olarak teminatsız olduğundan, diğer koşullar eşitken kuruluşlar bu yüksek riski daha yüksek bir faiz oranıyla telafi eder.
Araç almak için ihtiyaç kredisi kullanabilir miyim?
Evet, araç almak için ihtiyaç kredisi kullanılabilir; ancak genellikle teminatsız olduğu için aynı araçla teminat altına alınmış özel bir taşıt kredisine kıyasla kural olarak daha yüksek faiz taşır. Bazı borçlular yine de esneklik için ya da aracı teminat olarak vermemek adına bu yolu seçer.
Taşıt kredimi ödemeyi bırakırsam ne olur?
Kredi veren kuruluş araca el koyup satarak kalan bakiyeyi tahsil edebilir. Satıştan elde edilen tutar borcun tamamını karşılamazsa, ülkeye ve kredi sözleşmesine bağlı olarak borçlu kalan farktan -- yani bakiye açığından -- sorumlu olmayı sürdürebilir.
Ödeyemezsem teminatsız ihtiyaç kredisi risksiz mi olur?
Hayır. Kredi veren kuruluşun el koyabileceği belirli bir teminat bulunmasa da teminatsız bir ihtiyaç kredisinde temerrüde düşmek yine de tahsilat süreci, kredi notunda ciddi bozulma ve alacağın başka yollarla tahsili için hukuki takip gibi sonuçlar doğurur.
Kaynaklar
- Consumer Financial Protection Bureau (CFPB). Auto loans: what you need to know. consumerfinance.gov.
- Consumer Financial Protection Bureau (CFPB). What is a personal loan? consumerfinance.gov.
- Federal Trade Commission (FTC). Vehicle repossession: consumer guidance. consumer.ftc.gov.